Cynk jest to metal bloku d z grupy cynkowców o liczbie atomowej 30 i konfiguracji powłoki walencyjnej 4s2 3d10. Występuje niemal wyłącznie na +II stopniu utlenienia, a uwodnione jony Zn2+ są bezbarwne. Spowodowane jest to całkowitym obsadzeniem przez elektrony podpowłoki typu d.
W stanie wolnym przyjmuje barwę białą (stąd nazwa, z łacińskiego zincum – biały) o lekkim niebieskawoszarym odcieniu. W przyrodzie występuje najczęściej w postaci siarczku (blenda cynkowa), a w Polsce największe złoża znajdują się w okolicy Olkusza. Wolny metal otrzymać można najprościej poprzez redukcję tlenku węglem:
- ZnO + C → Zn + CO
Cynk – Właściwości chemiczne
Cynk na powietrzu ulega pasywacji, a w podwyższonej temperaturze spala się do białego tlenku cynku(II). Jest metalem stosunkowo aktywnym chemicznie, o ujemnym potencjale standardowym, dlatego rozpuszcza się w roztworach kwasów nieutleniających z wydzieleniem wodoru:
- Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2
Z kwasami utleniającymi reakcja przebiega nieco inaczej. Zredukowana zostaje wówczas reszta kwasowa do odpowiedniego tlenku na niższym stopniu utlenienia (więcej informacji znajdziesz w artykule na temat reakcji kwasów z metalami). Metal ten rozpuszcza się również w roztworach mocnych zasad:
- Zn + 2NaOH + 2H2O → Na2[Zn(OH)4] + H2
W warunkach obojętnych cynk pozostaje odporny na działanie wody. Z maturalnego punktu widzenia bardzo istotny jest z kolei fakt, że jego tlenek oraz wodorotlenek wykazują właściwości amfoteryczne. Reakcją, która pozwala nam odróżnić wodorotlenek cynku od pozostałych wodorotlenków amfoterycznych jest zniknięcie osadu po dodaniu roztworu amoniaku z wytworzeniem tetraamina kompleksu:
- Zn(OH)2 + 4NH3 → [Zn(NH3)4](OH)2
Jako metal o niskim potencjale, cynk znalazł zastosowanie przede wszystkim w zabezpieczaniu żelaznych przedmiotów przed korozją. Stop cynku z miedzią to oczywiście mosiądz.
wydaje mi się że powinno być tetraamina a nie “tetraamino” kompleks pod koniec, nh3 jest ligandem obojętnym
Dzięki, poprawione!
Hej, cynk nie jest metalem przejściowym 😉 Jest pierwiastkiem bloku d, ale nie tworzy form o niecałkowicie zapełnionej podpowłoce d 😉
Hej! Sprawa dyskusyjna, gdyż wielu autorów mimo wszystko stosuje nazwę “transition metal” dla każdego pierwiastka bloku d, nawet tych 12. grupy. Żeby nie być gołosłownym jako przykład można tutaj podać: Housecroft, Sharpe, Inorganic Chemistry. Ale zgodzę się, że według definicji IUPAC robić tak nie powinniśmy i dlatego też na wszelki wypadek poprawiłem ten fragment artykułu. Dzięki za czujność! 😉