Dieny są to nienasycone związki organiczne, które zawierają w swojej strukturze dwa wiązania podwójne pomiędzy atomami węgla. Ze względu na lokalizacje tych wiązań w cząsteczce, dieny możemy podzielić na trzy grupy:
- Izolowane – wiązania podwójne są rozdzielone więcej niż jednym wiązaniem pojedynczym, np. 1,4-pentadien. Wówczas oba wiązania reagują niezależnie od siebie i cząsteczka przejawia właściwości bardzo zbliżone do alkenów
- Skumulowane, czyli alleny – wiązania podwójne bezpośrednio ze sobą sąsiadują, np. 1,2-butadien. Związki te są nietrwałe i spontanicznie izomeryzują do odpowiedniego alkinu
- Sprzężone – wiązania podwójne są rozdzielone dokładnie jednym wiązaniem pojedynczym, np. 1,3-butadien. Dochodzi tutaj do delokalizacji elektronów π (podobnie jak w benzenie), co skutkuje odmiennymi właściwościami chemicznymi.
No i właśnie zatrzymajmy się teraz na moment przy dienach sprzężonych. Największą różnicą, jaka wynika z bliskiego sąsiedztwa dwóch wiązań podwójnych jest możliwość ulegania reakcjom addycji na dwa odmienne sposoby:
- addycja 1,2 – czyli taka 'standardowa' addycja. Elektrofil przyłącza się do jednego wiązania podwójnego, a drugie pozostaje na swoim miejscu
- addycja 1,4 – oba wiązania podwójne ulegają zerwaniu, cząsteczka reagenta elektrofilowego przyłącza się do pierwszego i ostatniego węgla z naszego układu wiązań sprzężonych, natomiast nowe wiązanie podwójne tworzy się między atomami węgla numer 2 i 3 (tam gdzie przed reakcją było wiązanie pojedyncze rozdzielające wiązania podwójne).
Mechanizm tego zjawiska został wytłumaczony na poniższej grafice:
O tym, który z możliwych produktów addycji powstanie w nadmiarze, decydują warunki przeprowadzania reakcji. W niższej temperaturze preferowany jest mechanizm 1,2 natomiast w wyższej 1,4. Warto jeszcze przypomnieć, że polimeryzacja również jest reakcją addycji, zatem polimeryzując sprzężone dieny możemy uzyskać dwa różne związki o odmiennych właściwościach, jako efekt addycji 1,2 albo 1,4.